Czy Bóg ma imię?

Gdy po raz pierwszy czytałem Stary Testament natknąłem się na fragment 2 Moj. 3:14: “A Bóg rzekł do Mojżesza: Jestem, który jestem. I dodał: Tak powiesz do synów izraelskich: Jahwe posłał mnie do was!”. W poprzednim wersecie Mojżesz pyta Boga o to, jakie jest jego imię, więc logiczny wniosek mówi, że brzmi ono Jestem, który jestem lub Jahwe, jednak to właśnie tę drugą formę Mojżesz miał przekazać synom Izraela. Ciekawe było, że imię nie pojawiło się w kolejnym wersecie: “I mówił dalej Bóg do Mojżesza: Tak powiesz synom izraelskim: Pan, Bóg ojców waszych, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba posłał mnie do was. To jest imię moje na wieki i tak mnie nazywać będą po wszystkie pokolenia.”. W tym przekładzie Biblii chyba żaden inny werset nie zawierał imienia Jahwe, więc można było dojść do wniosku, że w oryginalnym tekście występuje ono tylko w tym jednym miejscu.

Wówczas oczywiście nie znałem języka hebrajskiego i nie miałem styczności z oryginalnym tekstem Starego Testamentu. Chętnie za to rozmawiałem z każdym, kogo interesowała Biblia, co najczęściej sprowadzało się do rozmów ze Świadkami J., bo poza nimi trudno mi było znaleźć kogoś, kto w ogóle Biblię czytał. Kiedyś podrzucili mi do przeczytania broszurę ”Imię Boże, które pozostanie na zawsze” w której było napisane, że Imię Boże w Biblii występuje ponad 6000 razy. Dodatkowo dowiedziałem się, że imię to zapisane hebrajskimi lub łacińskimi literami można znaleźć w starych kościołach. Zaciekawiło mnie to, bo w moim tłumaczeniu był tylko ten jeden werset, a w pozostałych występowało słowo Pan.

Trudno mi było wówczas samemu zweryfikować to, co było napisane we wspomnianej broszurze, ale na własne oczy mogłem się przekonać, że w Kościele Mariackim w Gdańsku można znaleźć Imię Boże zapisane hebrajskimi literami na ramkach niektórych obrazów. Jakie są więc fakty?

Imię Boże zapisane jest w Starym Testamencie w postaci czterech hebrajskich liter יהוה zwanych tetragramem. Odpowiadają one w przybliżeniu łacińskim literom JHWH. W hebrajskiej wersji Biblii występuje ono niezwykle często. Gdy przy pomocy prostego programu komputerowego sprawdziłem, jak często, to aż przetarłem oczy ze zdumienia! Na pierwszym miejscu zestawienia znalazło się słowo את występujące 7366 razy (przy czym słowo to pełni wyłącznie funkcję gramatyczną), a już na drugim Imię Boże (aż 6007 razy)! Trzecim w kolejności jest występujący zaledwie 4837 razy wyraz ‘aszer’ (אשר), oznaczający ‘który’, ‘jaki’.

W języku hebrajskim, podobnie jak w innych językach semickich, (np. arabskim) wyrazy zapisuje się w kierunku od prawej do lewej oraz pomija się w zapisie samogłoski. Ta druga cecha znacznie skraca zapis wyrazów, ale też do prawidłowej wymowy wymaga, aby czytelnik znał czytany wyraz. Mimo, iż w Biblii Imię Boże zapisane jest tak wiele razy, religijni Żydzi podczas czytania nie wymawiają go, lecz zastępują słowami Adonaj (Pan) lub ha-Szem ‘(to) Imię’. Ponieważ czynią tak od wieków, nie wiadomo dokładnie, jak powinno się je czytać.

Jak wiadomo, język się zmienia i wiele wyrazów wychodzi z użycia. Brak samogłosek w zapisie może spowodować, że po latach nikt nie będzie wiedział, jak dany wyraz wymawiać, dlatego też Masoreci wzbogacili zapis o dodatkowe kropki i kreski (tzw. nikudot) stawiane przy wyrazach. Miało to na celu zachowanie prawidłowej wymowy podczas czytania Biblii. Obecnie taki zapis jest stosowany jest poza Biblią praktycznie wyłącznie w książeczkach dla dzieci, które dopiero uczą się czytać oraz w podręcznikach do nauki języka. Kropki te występują w hebrajskiej Biblii również przy Imieniu Bożym. Zgodnie z nimi należałoby je wymawiać ‘Jehowa’, ale rabini twierdzą, że Masoreci celowo wstawili samogłoski z wyrazu Adonaj, aby ktoś czytając nie wymówił przypadkiem Imienia Boga. Nie do końca się zgadzam z tym wyjaśnieniem, bo zapis samogłosek przy tetragramie nie jest taki sam, jak przy słowie Adonaj, ale z drugiej strony wcale nie oznacza to, że przy Imieniu Bożym umieszczono właściwe samogłoski.

Imię Boże występuje również w nieco innych formach יה (Jah), יהו (Jahu, Jeho, Jehu) stanowiąc część imion (w szczególności królów i proroków) lub zwrotów, np. ישעיהו Iszajahu (Izajasz), ירמיהו Jirmjahu (Jeremiasz), יהושע Jehoszua (Jozue), יהואחז Jehoachaz, יהונתן Jehonatan, יהודה Jehuda (Juda, Judasz), הללו יה Hallelu Jah (pisane u nas łącznie jako Alleluja, a znaczące dosłownie ‘chwalmy Jah’). Gzy spojrzymy na te imiona zauważymy pewną regułę, którą potwierdza dokładna analiza imion występujących w Biblii: pierwsze 3 litery Imienia Bożego (יהו) występujące na początku imion wymawiane są w formie ‘Jeho’ lub rzadziej ‘Jehu’. Z kolei gdy te litery występują na końcu imienia wymawiane są jako ‘Jah’ lub ‘Jahu’. Wg powyższej reguły Imię Boże zaczyna się najprawdopodobniej od ‘Jeho’ lub ‘Jehu’. Z całą pewnością nie zaczyna się ono od ‘Jah’, więc formę ‘Jahwe’ można śmiało wykluczyć jako błędną (w moim odczuciu nie brzmi ona nawet jak hebrajski wyraz). Nie znaczy to wcale, że Imię Boże było wymawiane w formie ‘Jehowa’, bo możliwe są też inne warianty, np. ‘Jehoa’, więc na dobrą sprawę wciąż nie można mieć pewności, jak w rzeczywistości ono brzmiało.

Wiemy zatem, że Bóg ma imię i że jest ono na tyle ważne, że jest niemal najczęściej pojawiającym się wyrazem w Starym Testamencie. Rodzi to zatem inne ważne kwestie: Czy Jezus wymawiał Imię Boże? Czy je wymawiać, zwłaszcza, że nie możemy mieć pewności, jak? Czy zachowywać je w formie pisanej w tłumaczeniach Biblii?

Na pytanie “Czy Jezus wymawiał Imię Boże?” byłbym skłonny odpowiedzieć twierdząco. Zarówno Jezus jak i Jan Chrzciciel, cytują fragmenty Starego Testamentu zawierające tetragram. W Ewangelii Mateusza (Mat. 3:3) Jan Chrzciciel cytuje proroka Izajasza (Izaj. 40:3). W tej samej Ewangelii przedstawiona jest scena kuszenia, w której Jezus odpowiada (Mat 4:7): “Ale jest napisane także: Nie będziesz wystawiał na próbę PANA, Boga swego.”. Natomiast w Ewangelii Łukasza (Łk 4:16-21) Jezus odczytuje w synagodze fragment Księgi Izajasza (Iz 61:1-2). Nawet jeżeli istniał wówczas zakaz wymawiania Imienia Bożego, to z pewnością nie dotyczył proroków, czy Mesjasza. Lud uważający Jana Chrziciela za proroka, a Jezusa za Mesjasza, raczej nie czyniłby im wymówek z tego powodu, że cytując Biblię, wymawiają Imię Boże. Spotkałem się z teorią, że Jezus w synagodze czytał targum (tłumaczenie tekstu na aramejski) nie zawierający Imienia Bożego, a nie oryginalny tekst. Jest to jednak wersja mało prawdopodobna, gdyż w synagogach zawsze przechowywane były zwoje z oryginalnym tekstem, a targumy służyły jedynie lepszemu jego zrozumieniu. Poza tym teksty źródłowe pochodzące z tamtych czasów i rejonów (znalezione na pustynie Judzkiej zwoje z Qumran) zawierają Imię Boże w postaci tetragramu i tylko nieznacznie różnią się od aktualnego tekstu. Niemalże z pewnością mogę więc stwierdzić, że Jezus czytając w synagodze księgę Izajasza, miał przed sobą Imię Boże, natomiast to, czy je wymawiał jest jedynie tezą, którą uważam za bardzo prawdopodobną.

Przyjmijmy, że Jezus wymawiał Imię Boże. Czy wynika z tego że chrześcijanie też mają tak czynić? W tej kwestii nie mam takiej pewności, jak ‘Świadkowie’, którzy umieścili je nawet w nazwie swojej organizacji.

  1. Przede wszystkim, skoro już miałbym je wymawiać, chciałbym mieć pewność, jak ono brzmi.
  2. Nie wiem też, czy dobrym pomysłem jest odmiana przez przypadki, skoro oryginalnie jest ono nieodmieniane.
  3. Wymawianie Imienia Bożego może prowadzić do jego nadużywania, łamiąc tym samym drugie przykazanie.
  4. Zgodnie z Ewangelią Jezus do Boga nie zwracał się po imieniu, lecz ‘Ojcze’. Tak samo kazał się zwracać do Boga swoim uczniom, np. ucząc ich modlitwy: Ojcze nasz. Uważam, że to znacznie większy przywilej, móc zwracać się do Boga słowem Ojcze, niż imieniem.

Za wymawianiem przemawia wg mnie jedynie fakt, że jest ono zawarte w innych imionach czytanych w Biblii, więc podczas czytania i tak mniej lub bardziej świadomie je wymawiamy, jednak nie wymawiamy go w całości, gdyż w imionach królów, czy proroków nigdy w całości Imię Boże nie występuje.

Uważam natomiast, że Imię Boże powinno być obecne w tłumaczeniach Biblii, w postaci oryginalnych hebrajskich liter lub łacińskich JHWH. Wg mnie istotne jest zaznaczenie obecności tego imienia oraz miejsc, w których występuje. Słowo Pan uważam za bardzo niefortunne, zwłaszcza, że w języku polskim jest w powszechnym użyciu jako określenie mężczyzny, a nie panującego Boga. W niektórych cytatach użycie słowa Pan wprowadza niejasność np.: “lecz imienia mojego ‘Pan’ im nie objawiłem”, czy “Rzekł Pan Panu memu”. Znacznie czytelniejsze są z użyciem tetragramu: “lecz imienia mojego JHWH im nie objawiłem”, czy “Rzekł JHWH Panu memu”. Z kolei wstawienie w tych miejscach zapisu fonetycznego uważam za nadużycie, skoro nie mamy 100% pewności jak i czy w ogóle wymawiać Imię Boże.

P.S.

Ciekawostką, którą odkryłem po latach, był fakt, że wspomniany przeze mnie fragment 2 Moj. 3:14 nie zawiera w oryginalnym tekście tetragramu, za to pojawia się on choćby w kolejnymi wersecie (w tłumaczeniu zastąpiony słowem Pan) i w całym szeregu innych wersetów, więc trudno mi zrozumieć, jaką logiką kierował się autor przekładu.

W języku hebrajskim spójniki i przyimki łączą się z wyrazami, które po nich występują. Np. ‘niebo i ziemia’ będzie zapisane jako ‘niebo iziemia’. Mamy więc wyrazy ‘iBóg’, ‘aBóg’, ‘doBoga’ itp. Uwzględniając te wszystkie warianty, tetragram występuje aż 6828 razy.

Podziel się na:
  • Facebook
  • Blip
  • Twitter
  • Ulubione
  • Wykop
  • Śledzik
  • PDF
  • email
This entry was posted in Biblia, Religia, filozofia and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>